TEZKOR-QIDIRUV FAOLIYATINING TARIXIY SHAKLLANISHI, RIVOJLANISH BOSQICHLARI VA ZAMONAVIY ISTIQBOLLARI
Main Article Content
Abstract
Mazkur ilmiy maqolada jinoyatchilikka qarshi kurashishning eng murakkab va yashirin shakli bo‘lgan tezkor-qidiruv faoliyatining (TQF) tarixiy shakllanishi, evolyutsion rivojlanish bosqichlari va bugungi kundagi holati kompleks tahlil qilingan. TQFning qadimgi davrlardagi davlat josusligi (xabar kashshofligi) ko‘rinishidan boshlab, XIX asrda professional jinoiy politsiyaning yuzaga kelishi hamda sobiq Ittifoq davridagi yopiq idoraviy tizimgacha bo‘lgan davri o‘rganilgan. O‘zbekiston mustaqillikka erishgach, ushbu sohani qonuniy doiraga solish, xususan, 2012-yilda qabul qilingan "Tezkor-qidiruv faoliyati to‘g‘risida"gi qonunning qabul qilinishi va inson huquqlarini ta'minlashdagi burilish nuqtalari ilmiy asoslangan. AQSh, Buyuk Britaniya, Germaniya va Janubiy Koreya kabi davlatlarning zamonaviy raqamli tezkor-qidiruv (High-tech policing) va qonunchilik tajribasi qiyosiy o‘rganilib, O‘zbekiston milliy qonunchiligi hamda huquqni qo‘llash amaliyotini takomillashtirish yuzasidan aniq ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqilgan.
В данной научной статье проводится комплексный анализ исторического становления, этапов эволюционного развития и современного состояния оперативно-розыскной деятельности (ОРД) — наиболее сложной и скрытой формы борьбы с преступностью. Изучен период от государственного шпионажа в древности до возникновения профессиональной уголовной полиции в XIX веке и закрытой ведомственной системы в период бывшего Союза. Научно обоснованы поворотные моменты после обретения Узбекистаном независимости, в частности, введение данной сферы в законные рамки и принятие закона «Об оперативно-розыскной деятельности» в 2012 году. Изучен передовой зарубежный опыт современного цифрового сыска (High-tech policing) и законодательства таких стран, как США, Великобритания, Германия и Южная Корея, разработаны конкретные научно-практические предложения по совершенствованию национального законодательства и правоприменительной практики Узбекистана.
This scientific article provides a comprehensive analysis of the historical formation, evolutionary stages of development, and current state of operational-search activity (OSA) — the most complex and hidden form of combating crime. The period from state espionage in ancient times to the emergence of the professional criminal police in the 19th century and the closed departmental system during the former Soviet Union is studied. The turning points after Uzbekistan gained independence, in particular, bringing this field into a legal framework and the adoption of the Law "On Operational-Search Activity" in 2012, are scientifically substantiated. The advanced foreign experience of modern digital policing (High-tech policing) and legislation in countries such as the USA, the UK, Germany, and South Korea was comparatively studied, and specific scientific and practical proposals were developed for improving the national legislation and law enforcement practice of Uzbekistan.
Article Details
Section

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
How to Cite
References
1. O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi. – Toshkent: "O‘zbekiston", 2023.
2. O‘zbekiston Respublikasining "Tezkor-qidiruv faoliyati to'g'risida"gi Qonuni. 25.12.2012 yildagi O'RQ-344-son.
3. O‘zbekiston Respublikasining Jinoyat-protsessual kodeksi. [Elektron resurs] // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi, https://lex.uz.
4. Xudoyberdiyev A.A. "Ma’muriy ishlarni yuritish kafolatlari va huquqni qo‘llash amaliyoti". O‘quv qo‘llanma. – Toshkent: IIV Akademiyasi, 2024.
5. Masharipov T., Fayzullayev D. "Tezkor-qidiruv faoliyatining tarixiy va nazariy asoslari". – Toshkent: IIV Akademiyasi, 2023.
6. Federal Bureau of Investigation (FBI). "The Evolution of Investigative Techniques and the Fourth Amendment". U.S. Department of Justice, 2022.
7. College of Policing. "Covert Policing and the Regulation of Investigatory Powers Act 2000 (RIPA) Guidelines". HM Government, London, 2022.
8. Lee, H., & Kim, J. "From Covert Agents to Cyber Intelligence: The History of High-Tech Policing in South Korea". Asian Journal of Criminology, 2021.
9. Europol. "The History and Future of Covert Operations in European Law Enforcement". The Hague, 2023.
10. Omelchenko, O. A. "Istoriya i razvitiye operativno-rozysknoy deyatelnosti: ot drevnosti do sifrrovoy epoxi". Huquq va xavfsizlik jurnali, 2022.